Taliban’ın yeni ceza usul kanunu uluslararası tepkilere yol açtı.
Taliban lideri Hibatullah Akhundzada tarafından 4 Ocak 2026’da onaylanan ve mahkemelere dağıtılan “Criminal Procedure Code for Courts” adlı 119 maddelik belge, Afganistan’da adalet sistemini kökten değiştiriyor.İnsan hakları örgütü Rawadari’nin elde ettiği ve analiz ettiği kanuna göre, en çok eleştirilen unsurlar şöyle:Kölelik (ghulam/ghulami) yasal tanınıyor → Birkaç maddede “köle” ve “efendi” ayrımı yapılarak, aynı suç için özgür ve köle statüsündeki kişiler arasında farklı cezalar öngörülüyor. Uluslararası hukukta mutlak yasak olan kölelik, bu şekilde dolaylı olarak meşrulaştırılıyor olarak yorumlanıyor.Toplumsal sınıflandırma ve kast benzeri ayrım → Vatandaşlar dört sınıfa ayrılıyor:Din alimleri (mullahlar/ulema) – En üst sınıf, suç işlediklerinde genellikle sadece “uyarı” veya dokunulmazlık alıyor.Seçkinler/ashraf – Genellikle mahkemeye çağrı ve nasihatle geçiştiriliyor.Orta sınıf – Hapis cezası.Alt sınıf – Hapis + bedensel cezalar (kırbaç vb.).Bu yapı, eşitlik ilkesini tamamen ortadan kaldırıyor ve Orta Çağ uygulamalarına benzetiliyor.Muhaliflere ve “isyancılara” (bağî) karşı idam yetkisi → “Rebel” olarak tanımlanan muhaliflerin zararı “kamusal” sayılıyor ve “öldürülmeden ıslah edilemeyeceği” belirtiliyor. Bu, eleştirmenlere, aktivistlere ve direnişçilere karşı keyfi idamlara zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Taliban karşıtı toplantı veya faaliyetlerden haberdar olup bildirmeyenlere 2 yıla kadar hapis cezası getiriliyor – zorunlu ihbar sistemi kuruluyor.Diğer tartışmalı maddeler →Kemik kırılması veya deri yırtılması olmadıkça bazı şiddet eylemleri suç sayılmıyor.Aile içi cezalandırmalara (baba-çocuk, koca-karı) geniş yetki tanınıyor; psikolojik ve cinsel şiddet gibi unsurlar yeterince korunmuyor.Din adamlarına neredeyse tam dokunulmazlık veriliyor.”Günah” görülen yerlerin yıkılmasına izin veriliyor (tanım belirsiz).Hanefi mezhebi dışındakiler “sapkın” (bid’at) olarak nitelendiriliyor.Afgan direniş gruplarından Supreme Council of National Resistance for the Salvation of Afghanistan, kanunu “Orta Çağ’dan beter”, “köleliği ve kadınları cariye olarak tanımlamayı meşrulaştıran” bir belge olarak kınadı.Birleşmiş Milletler Afganistan Özel Raportörü Richard Bennett, belgeyi “derin endişe verici” bulduğunu belirterek, hem insan hakları hem de İslami hukuk açısından incelediğini açıkladı. Rawadari, BM, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve küresel insan hakları kuruluşlarını acil müdahaleye çağırdı.Taliban yetkilileri, düzenlemelerin “saf İslami şeriat” yorumuna dayandığını savunuyor. Ancak bağımsız gözlemcilere göre, adil yargılama güvenceleri (avukat hakkı, susma hakkı, bağımsız soruşturma) büyük ölçüde yok.Bu kanun, 2021’den beri kadınların eğitim ve çalışma yasağı, zorunlu burka, müzik aleti imhası gibi politikalarla birleşince Afganistan’daki insan hakları krizini zirveye taşıyor. Uluslararası toplumdan yeni yaptırımlar ve diplomatik baskılar bekleniyor.