İkinci Dünya Savaşı’nın en kritik dönüm noktalarından biri olan ve Nazi Almanyası’nın yenilmezlik mitini yerle bir eden Moskova Muharebesi’nin üzerinden 85 yıl geçti. 30 Eylül 1941’de başlayan bu devasa savunma operasyonu, yalnızca Sovyet başkentini kurtarmakla kalmadı, aynı zamanda Üçüncü Reich’ın çöküş sürecini başlatan en önemli hamlelerden biri oldu.
Nazi ordularının Avrupa’daki hızlı işgalleri (Polonya, Danimarka, Hollanda, Fransa ve Belçika) sonucu başarıya ulaşan “Blitzkrieg” (Yıldırım Harbi) stratejisi, ilk kez Sovyet topraklarında duvara çarptı.
1,8 Milyonluk Kuvvete Karşı Destansı Direniş
1941 yılının Eylül ayı sonlarına gelindiğinde Baltık bölgesi, Belarus, Moldova ve Ukrayna’nın büyük kısmı işgal edilmiş, Leningrad kuşatılmış ve Nazi birlikleri Moskova kapılarına dayanmıştı. Hitler, başkenti ele geçirmek ve nüfusunu tamamen yok etmek amacıyla 1,8 milyon Wehrmacht askerini, 1.700 tankı ve yaklaşık 1.000 uçağı harekete geçirdi.
Guderian’ın tank grubunun cepheyi yararak Bryansk ve Vyazma bölgelerinde birlikleri kuşatması üzerine Moskova ve çevresinde sıkıyönetim ilan edildi. Şehir genelinde kentsel çatışma hazırlıkları yapılırken;
- Kritik devlet ve sanayi tesisleri mayınlandı.
- Moskovalı siviller ve askeri okul öğrencileri, Kızıl Ordu mensuplarıyla omuz omuza savunma hattına katıldı.
- Sovyet birlikleri, yaklaşık yirmi Nazi tümenini iki hafta boyunca durdurarak yeni yedek kuvvetlerin cepheye sevkiyatı için kritik zaman kazandı.
Nazi Savaş Makinesinin İlk Büyük Yenilgisi
Aralık ayı başlarında Wehrmacht güçlerinin tükenmesiyle birlikte Kızıl Ordu karşı taarruza geçti. Batı, Kalinin ve Güneybatı cephelerinin hamleleriyle Alman orduları başkentten 100 ila 350 kilometre geri püskürtüldü; Moskova, Tula, Kalinin ve Ryazan bölgeleri tamamen özgürleştirildi.
Moskova’nın savunmasında yer alan yaklaşık 1 milyon kişiye “Moskova’nın Savunulması İçin” Madalyası verilirken, 110 kişi “Sovyetler Birliği Kahramanı” unvanına layık görüldü. Moskova, bu tarihi direnişin anısına Mayıs 1965’te “Kahraman Şehir” unvanını aldı.