Cemil Hoca’dan Sosyalizm Dersleri (2): Somutun İnadı“Somut koşulların somut tahlili”…
Bu ifade, Marksizm’in sadece bir yöntemi değil, adeta pusulasıdır.Çünkü hayat, soyut şemalara sığmaz. Gerçeklik; yaşanır, değişir, direnir. Onu anlamanın tek yolu da, onu olduğu gibi kavramaktan geçer. Lenin’in “gerçekler somuttur” sözü, bu yüzden basit bir tespit değil, aynı zamanda bir uyarıdır: Hayatı teorilere uydurmaya kalkarsanız, hem teoriyi hem hayatı kaybedersiniz.Marksizm tam da burada devreye girer. Önce somutu inceler. Dağıtır, çözümler, parçalar. Sonra o somuttan soyuta ulaşır. Yani teori, masa başında icat edilmez; hayatın içinden çekilip çıkarılır.Bunun en büyük örneği, kuşkusuz Kapital’dir.Marks, kapitalizmi anlamak için en tepeden başlamadı. En küçük birimden, “meta”dan başladı. Bir hücreyi inceler gibi sistemi çözdü. Ve o hücreden bütün bir düzenin yasalarını ortaya koydu.Ama mesele burada bitmiyor.Çünkü tarih düz bir çizgi değil. Her zaman somuttan soyuta gitmezsiniz. Öyle anlar olur ki, çubuk tersine bükülür. Bu kez soyuttan somuta ilerlersiniz. Yani elinizdeki teoriyi, değişen gerçekliğe yeniden sınarsınız.Bugün Türkiye’de yaşadığımız tam da bu kırılma anlarından biri.Anlatmaya çalışıyorsun, “diyalektik” diyorsun, “analiz” diyorsun… Ama karşılık bulmuyor. Çünkü mesele sadece anlatmak değil; dinleyenin de “arif” olması.Ulu bir söz var:“Söyleyenden çok, dinleyen arif gerek.”Ve belki de bütün teorik tartışmaların özeti, aşağıdaki o meşhur fıkrada saklı:Avrupa cehennemi düzenli… Her gün bir kepçe.Türk cehennemi ise bildiğin gibi… Kuralsız, düzensiz, başıboş.Ama sonuç?Avrupa’daki adam perişan.Türk cehennemindekiler halay çekiyor.Neden?Çünkü burada sistem yok.Bir gün kova var, bok yok.Bir gün bok var, kova yok.Bir gün görevli yok.Bir gün gelen her şeye karışıyor.Yani üç ayda bir “gerçek” yaşanıyor.İşte tam burada, o meşhur yöntem bir kez daha kendini dayatıyor:Gerçekliği anlamak istiyorsan, şemalara değil, yaşanana bakacaksın.Çünkü bazen en ağır teorik ders, bir fıkranın içinde saklıdır.Ve kabul edelim:Bizim memlekette gerçek, çoğu zaman teoriden daha absürt… ama bir o kadar da öğreticidir.